Zmiany w prawie spadkowym

23 października 2011 r. weszła w życie nowelizacja Kodeksu cywilnego. Wprowadzone zamiany dają spadkodawcom większą swobodę rozporządzania swoim majątkiem na wypadek śmierci i znacząco upraszczają postępowanie spadkowe.

Zapis windykacyjny

Spadkodawca otrzymał możliwość zapisania w testamencie konkretnych przedmiotów majątkowych oznaczonym osobom w drodze tzw. zapisu windykacyjnego. Warunkiem koniecznym takiego zapisu jest zachowanie formy aktu notarialnego testamentu. Przedmiotem zapisu mogą być:
- rzeczy oznaczone co do tożsamości (np. samochód, dzieło sztuki, nieruchomość, itp.)
- zbywalne prawo majątkowe (np. akcje, obligacje)
- przedsiębiorstwo lub gospodarstwo rolne
- ustanowienie na rzecz zapisobiercy użytkowania lub służebności.
By zapis był skuteczny, przedmiot zapisu musi należeć w chwili otwarcia spadku do spadkodawcy, a spadkodawca nie był zobowiązany do jego zbycia. Podobnie będzie z ustanowieniem użytkowania lub służebności. Aby  było skuteczne, przedmiot, który ma być obciążony tym prawem, musi należeć do majątku spadkodawcy w chwili otwarcia spadku. Nie może być też obciążony obowiązkiem jego zbycia.
Zapisobierca nabywa prawo do przedmiotu zapisu z chwilą otwarcia spadku,(czyli z chwilą śmierci spadkodawcy).  Nie będzie zatem konieczności występowania na drogę sądową z roszczeniem z zapisu.
Osoba, która otrzymała zapis windykacyjny, nie jest wykluczona z dalszego uczestnictwa w podziale spadku.
Zapis windykacyjny będzie doliczany do spadku przy obliczaniu zachowku.
Spadkodawca może powołać wykonawcę testamentu do sprawowania zarządu zapisem windykacyjnym do czasu objęcia przedmiotu zapisu we władanie przez zapisobiercę.
Do zapisu windykacyjnego będą miały odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące powołania spadkobiercy, przyjęcia i odrzucenia spadku, zdolności dziedziczenia i niegodności dziedziczenia.

Pozostałe zmiany

Inne znaczące zmiany wprowadzone nowelizacją dotyczą m in. wysokości udziału rodzica dziedziczącego w zbiegu z małżonkiem, możliwości powołania kilku wykonawców testamentu  oraz wydłużenia terminu przedawnienia roszczeń z tytułu zachowku.
Do zasad dziedziczenia ustawowego w drugiej grupie spadkobierców dodano zapis, mówiący, że jeżeli jedno z rodziców nie dożyło otwarcia spadku i brak jest rodzeństwa spadkodawcy lub ich zstępnych, udział spadkowy rodzica dziedziczącego w zbiegu z małżonkiem spadkodawcy wynosi połowę. Oznacza to, że małżonek i rodzic dziedziczą po połowie.
Spadkodawca ma odtąd możliwość powołać więcej niż jednego wykonawcę testamentu. Nowelizacja daje mu prawo powołania wykonawcy testamentu do sprawowania zarządu spadkiem, jego zorganizowaną częścią lub jedynie oznaczonym składnikiem.  Takie rozwiązanie jest szczególnie doniosłe w przypadku dziedziczenia przedsiębiorstwa.
Ustawodawca wydłużył termin przedawnienia roszczeń z tytułu zachowku. Roszczenia uprawnionego z tytułu zachowku oraz roszczenia spadkobierców o zmniejszenie zapisów zwykłych i poleceń przedawniają się z upływem pięciu lat od ogłoszenia testamentu. Do roszczeń o zachowek, które powstały przed wejściem w życie omawianej nowelizacji, tj. przed 23 października 2011 r. i jeszcze się nie przedawniły, będzie miał zastosowanie już pięcioletni termin przedawnienia. 
 

Źródło:
Ustawa z 18 marca 2011 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw
(Dz. U.2011, Nr 85, poz. 458)